Asbest en roken vormen samen een van de meer wrange hoofdstukken uit de recente geschiedenis, juist omdat ze allebei met gezondheid te maken hebben — maar lange tijd op een misleidende manier werden gecombineerd.

Kent-sigaretten met asbestfilters

In de jaren 1950 bracht Lorillard Tobacco Company een nieuw type sigaret op de markt onder de naam Kent cigarettes. Het bijzondere was het filter, dat werd gepresenteerd als een moderne, “gezondere” innovatie.

Dat filter — bekend als de Micronite filter — bevatte echter asbest, specifiek de variant crocidoliet (blauwe asbest), een van de gevaarlijkste vormen.

Het idee was technisch gezien logisch:

• asbestvezels zijn extreem fijn;
• ze kunnen kleine deeltjes uit rook filteren;
• ze zijn hittebestendig.

Maar in de praktijk betekende dit dat rokers mogelijk asbestvezels inademden via het filter zelf. Zo kregen rokers naast nicotine en teer ook Crocidoliet binnen. De combinatie levert volgens Amerikaans onderzoek 120 meer kans op een asbest-gerelateerde ziekte op.

De asbestfilters werden gebruikt tussen ongeveer 1952 en 1956. Daarna stapte de fabrikant over op andere materialen, mede omdat er zorgen ontstonden over veiligheid — al werd dat destijds niet breed gecommuniceerd.

Pijpen en filters met asbest

Niet alleen sigaretten, maar ook sommige rookpijpen en pijpfilters maakten gebruik van asbest:

• losse pijpfilters konden asbest bevatten als filtermateriaal;
• bepaalde pijpconstructies gebruikten hittebestendige asbestcomponenten;
• net als bij sigaretten was het doel om rook “schoner” te maken.

Ook hier gold: wat bedoeld was als verbetering, bracht juist extra risico’s met zich mee. Als marketingtool werden asbakken, lucifers, et cetera gebruikt door onder andere Eternit. Andere tijden: veel mensen rookten na de Tweede Wereldoorlog. Op pijpen stond zelfs nadrukkelijk dat deze vervaardigd waren uit “Superior Asbestos”. Zowel de sigaretten als de pijpen en asbakken, zijn te aanschouwen in beide Asbestmusea.

Gezondheidsrisico’s

De combinatie van roken en asbest is bijzonder schadelijk. Beide verhogen afzonderlijk al het risico op longziekten, maar samen versterken ze elkaar wel met een factor 120.

Blootstelling aan asbestvezels kan leiden tot ernstige aandoeningen zoals:

• longkanker;
• mesothelioom.

Bij Kent-sigaretten met asbestfilters is later vastgesteld dat zowel consumenten als fabrieksarbeiders risico hebben gelopen.

Terugblik

Wat deze geschiedenis zo opmerkelijk maakt, is het contrast tussen intentie en gevolg. De filters werden verkocht als een vooruitgang — een manier om roken minder schadelijk te maken. Maar door het gebruik van asbest werd juist een extra gevaar geïntroduceerd of toegevoegd.

Vandaag de dag worden deze producten vaak genoemd als voorbeeld van hoe beperkt de kennis (of het bewustzijn) rond gezondheidsrisico’s destijds was — en hoe belangrijk kritisch onderzoek en regelgeving sindsdien zijn geworden.

 

foto’s met speciale dank aan Tony Rich: Harald Six, Harry Vonk, Tony Rich