Plantenbakken van AC werden in eerste instantie ontworpen door Willy Guhl. Hij is een interessante figuur omdat zijn werk precies op het snijvlak ligt van designgeschiedenis en de latere problematiek rond asbest.

Wie was Willy Guhl?

Willy Guhl was een Zwitserse industrieel ontwerper en docent, vaak gezien als een belangrijke vertegenwoordiger van het 20e-eeuwse neofunctionalisme. Hij werd vooral bekend door zijn experimentele gebruik van industriële materialen in meubels.

Zijn beroemdste ontwerp is de zogeheten Loop Chair (1954), een ligstoel gemaakt uit één gebogen plaat vezelcement. Dat materiaal – destijds vaak onder de merknaam Eternit – maakte het mogelijk om sterke, relatief lichte en betaalbare objecten te produceren. De loopchair is onder andere te zien in het Asbestmuseum in Kontich.

Guhl werkte nauw samen met Eternit en gebruikte hun platen niet alleen voor stoelen, maar ook voor plantenbakken en andere tuinobjecten.

Asbest in zijn producten

De kern van de kwestie is dat het vezelcement dat Guhl gebruikte in de jaren 1950–1970 meestal asbest bevatte.

• Asbestvezels werden toegevoegd om cement sterker, “hittebestendig” en duurzamer te maken;
• Dit materiaal werd op grote schaal gebruikt in bouwproducten, maar ook in designobjecten zoals tuinstoelen en bloembakken van Willy Guhl;
• In Nederland worden “cementachtige producten van Willy Guhl en Eternit” expliciet genoemd als mogelijke asbesthoudende objecten.

Het gaat hier vrijwel altijd om zogenoemd asbestcement: een “hechtgebonden” materiaal waarbij de vezels vast in het cement zitten.

Hoe gevaarlijk zijn die objecten?

Dat hangt sterk af van de toestand:

• Intact en onbewerkt: relatief laag risico, omdat de vezels vastzitten;
• Beschadigd, gezaagd of gebroken: wél gevaarlijk, omdat vezels vrijkomen en ingeademd kunnen worden.

De gezondheidsrisico’s van ingeademde asbestvezels (zoals longkanker en mesothelioom) werden pas later algemeen erkend. Daardoor bleef het materiaal nog decennia in gebruik.

Overgang naar asbestvrij

Vanaf de jaren 1970–1980 veranderde dit voor Guhl:

• De schadelijkheid van asbest werd duidelijker;
• Productie werd verboden in 2004 voor Europa. In enkele landen al begin jaren 90;
• Guhl-ontwerpen werden daarom later ook asbestvrij geproduceerd.

Moderne “Eternit” (ETEX) of vezelcementproducten bevatten tegenwoordig geen asbest meer.

Samengevat

Willy Guhl was een invloedrijke ontwerper die innovatieve meubels maakte uit vezelcement. In zijn tijd was dat materiaal vaak versterkt met asbest, wat toen als technisch voordeel werd gezien maar later ernstige gezondheidsrisico’s bleek te hebben. Daardoor zijn originele Guhl-objecten uit de jaren 50–70 vandaag niet alleen designklassiekers, maar ook potentieel asbesthoudend erfgoed.

foto’s: Stef Dierckx