Een antieke voetenstoof met een asbestplaatje is een interessant voorbeeld van hoe men vroeger met warmte en brandveiligheid omging. Voetenstoven waren in Noord-Europa, vooral in landen als Nederland, heel gebruikelijk van ongeveer de 17e tot in het begin van de 20e eeuw. De stoofplaatjes komen zowel in hechtgebonden, als niet-hechtgebonden vorm voor.

Wat een voetenstoof was

Een voetenstoof is een klein houten kistje of bankje met openingen of een rooster aan de zijkant. Binnenin stond een aardewerken of metalen pot met gloeiende kolen of turf. Mensen zetten hun voeten erop of ernaast om warm te blijven.

Je zag ze bijvoorbeeld:

• in koude woonkamers;
• in kerken tijdens lange diensten;
• in koetsen of op koude werkplekken.

Waarom er soms een asbestplaatje op zat

In latere uitvoeringen (vooral eind 19e en begin 20e eeuw) werd soms een plaatje van asbestcement of asbestkarton boven op de stoof geplaatst. Dat had een paar praktische redenen:

• hittebestendigheid – asbest kan zeer hoge temperaturen verdragen;
• brandbescherming – het beschermde het hout van de stoof tegen verkolen of verbranding;
• duurzaamheid – de bovenkant werd minder snel beschadigd door de hete pot.

In voorbije andere tijden werd asbest gezien als een modern, technisch materiaal dat veel veiliger was dan hout of gewoon metaal bij direct contact met hitte.

Hoe zo’n stoof werkte

De werking was eenvoudig:

1. In de binnenpot gingen gloeiende kolen, turf of cokes;
2. De warmte steeg op door de openingen in de stoof;
3. Het asbestplaatje of metalen plaatje bovenop verdeelde de warmte en beschermde het hout.

Soms lag er ook een tegeltje of metalen rooster op inplaats van asbest.

Historische context van asbestgebruik

Aan het einde van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw werd asbest op veel onverwachte plaatsen toegepast, bijvoorbeeld in:

• strijkplankbekleding;
• brandwerende handschoenen;
• kachelonderzetters;
• isolatie rond kachels.

Een voetenstoof met een asbestplaatje past precies in die traditie van huishoudelijke brandbescherming.

Gezondheidsaspect vandaag

In een voetenstoof zit het asbest meestal in een vast plaatje of karton. Zolang het niet:

• niet beschadigd wordt;
• niet wordt geschuurd;
• en niet verbrokkeld;

komen er doorgaans weinig vezels vrij.

Bij restauratie of breuk kan het echter wel verstandig zijn voorzichtigheid in acht te nemen, omdat ingeademde asbestvezels op lange termijn ziekten kunnen veroorzaken.

 

foto’s: Harry Vonk